Definicje:

Walidacja to sprawdzenie, czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie zadania zawodowego, niezależnie od sposobu uczenia się tej osoby, osiągnęła efekt bezpośredni związany z wykonywaniem danego zadania.

Certyfikowanie to proces, w wyniku którego osoba ubiegająca się o potwierdzenie zadania zawodowego, po uzyskaniu pozytywnego wyniku walidacji, otrzymuje dokument (certyfikat) potwierdzający opanowanie wykonywania zadania zawodowego.

Informacje ogólne o systemie walidacji i certyfikacji kompetencji:

Możliwości kształcenia w zawodach oraz w zakresie kwalifikacji w różnych typach szkół określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 marca 2017 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego. W istniejącym systemie, zewnętrznym potwierdzaniem umiejętności objęte są tak zwane „kwalifikacje zawodowe” stanowiące podstawę  określonych zawodów. Jednocześnie w Polsce kształcenie zawodowe może odbywać się nie tylko w formach szkolnych, ale także w ramach kształcenia ustawicznego, m.in. na Kwalifikacyjnych Kursach Zawodowych (KKZ) i na Kursach Umiejętności Zawodowych (KUZ) oraz innych kursach umożliwiających uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych. KUZ jest prowadzony według programu nauczania uwzgledniającego podstawę programową kształcenia w zawodach, w zakresie jednej z części efektów kształcenia wyodrębnionych w ramach danej kwalifikacji. Prowadzenie takich kursów umożliwia uelastycznienie kształcenia zawodowego i jego lepsze dostosowanie do potrzeb rynku pracy. Tymczasem obiektywne egzaminy zewnętrzne dotyczą tylko „całych kwalifikacji”. Kształcenie na KUZ zgodnie z wyżej przywoływanym rozporządzeniem Ministra  Edukacji Narodowej kończy się „zaliczeniem w formie ustalonej przez podmiot prowadzący kurs”. Nie gwarantuje to wiarygodności potwierdzonych w ten sposób umiejętności. Należy podkreślić, iż luki kompetencyjne występują w dużym stopniu właśnie na poziomie „umiejętności zawodowych”, a pracodawcy oczekują wiarygodnego dokumentowania posiadania, przez kandydatów do pracy, takich umiejętności oraz interesują ich bardzo wąsko definiowane kompetencje, a mianowicie umiejętności na poziomie tak zwanych „czynności- zadań zawodowych”, których zespół składa się na daną „umiejętność zawodową”.

Obecny system potwierdzania kompetencji nie zapewnia możliwości potwierdzania kompetencji przez obiektywny organ na poziomie „umiejętności zawodowych” i „czynności zawodowych”. Zasadne, zatem jest stworzenie wiarygodnego systemu walidacji i certyfikacji kompetencji na poziomie „umiejętności zawodowych” i „czynności zawodowych”. Stworzenie takiego systemu umożliwia uczniom i uczestnikom ustawicznego kształcenia zawodowego potwierdzanie posiadanych cząstkowych kwalifikacji, czyli wykazanie się kompetencjami na poziomie „umiejętności zawodowych” i „czynności zawodowych”. Wpływa to na poprawę ich sytuacji na rynku pracy, albowiem wielu pracodawców przede wszystkim wymaga posiadania, wynikających z charakterystyki  określonych stanowisk pracy, takich cząstkowych kwalifikacji. Dla wielu pracodawców bardziej wiarygodne będzie uzyskanie informacji o kompetencjach kandydata do pracy w zakresie wykonywania określonych czynności, niż nawet w stosunku do udokumentowania opanowania całej kwalifikacji. Niezbędne jest przy tym zachowanie rzetelności i obiektywności procesów walidacji i certyfikacji prowadzonych przez niezależny podmiot. Kluczowe znaczenie posiada tu wiarygodność podmiotu prowadzącego walidację i certyfikację, która będzie zagwarantowana poprzez udział pracodawców w tym procesie oraz wiarygodność partnerów, w szczególności  Miasta Białystok i Fundacji BFKK.

REASUMUJĄC, system certyfikacji kompetencji ma na celu uzupełnienie obecnego sytemu potwierdzania kwalifikacji poprzez walidację i certyfikację na poziomie zadań zawodowych i umiejętności.

W ramach stworzonego sytemu walidacja ma charakter praktyczny. Egzamin potwierdzający kompetencje polega na wykonaniu przez Zdającego zadania egzaminacyjnego na stanowisku egzaminacyjnym, zgodnie z przygotowanymi standardami egzaminacyjnymi. Stanowisko powinno być przygotowane z uwzględnieniem warunków realizacji zadania zawodowego w realnych warunkach oraz kształcenia w danym zawodzie. Na zapoznanie się z treścią zadania egzaminacyjnego zawartego w arkuszu egzaminacyjnym oraz z wyposażeniem stanowiska egzaminacyjnego Zdający ma 15 minut, których nie wlicza się do czasu trwania egzaminu z zadania zawodowego. Egzamin z zadania zawodowego trwa nie krócej niż 30 minut i nie dłużej niż 24 godziny łącznie, w ciągu trzech dni. Czas trwania egzaminu dla konkretnego zadania zawodowego określony jest indywidualnie do zadania i zależy od jego złożoności. W trakcie trwania egzaminu praktycznego Komisja ds. walidacji i certyfikacji może zadawać Zdającemu pytania powiązane z wykonywanymi czynnościami, sprawdzając w ten sposób wiedzę teoretyczną Zdającego.  Podstawą uznania potwierdzenia kompetencji przez Zdającego jest wykonanie zadania w takim stopniu, w jakim powinien je wykonać świadcząc tego typu usługę na rynku pracy. Wynik egzaminu ustala i ogłasza Komisja.